Әлемдегі ең биік Секвойя ағашы туралы білесіз бе? (фоторепортаж)

Ең биік және ең ұзақ өмір сүруші ағаш (олар 4000 жыл және одан да көп) — секвойя Солтүстік Америкада өседі. Бұл ағаштарды америкалықтар тек XIX ғасырда ғана тапты.  1833 жылы Леонард текті азамат Сьерра Невада тауларында биіктігі жүз метрлік ағашты кездестіріп, ол жайында кітап жазады. Бірақ, кітап ешкімді қызықтырмады, оқырмандар автордың қиял ғажайып әлемі деп қабылдады. 

Жиырма жыл өткеннен кейін, бұл жерлерге алтын іздестірушілер келеді. Дауд есімді жігіт жараланған аюды қуып жүріп, үлкен қорған секілді тұрған ағашқа тап болады. Аңшы қайтып келіп, таңғаларлық ағаштарды көргенін айтқанда оған жолдастары күледі, ешкім сенбеген еді.

Содан кейін Дауд қулық жасап, үлкен аюды өлтіргенін айтты. Осы кезде барлық аңшы орманға жүгіріп барып, алып ағаштарды көреді. Адамдар құмырсқалардай кішірек боп қалған көрініс таңғажайып еді. Сол уақыттан бері бүкіл Америка ғаламат ағаштардың бар екеніне сенді, барлығы секвойяны іздестіре бастады.

Барлығы 72 ағаш тұқымы табылды. Олардың әрқайсы «ескі бакалавр», «үш апалы-сіңлілі», «шахтердің саябағы», сондай-ақ шабандозға кіре алатын қыл-қыбыр ағаштар, «атпен жүру мектебі» деп аталды. Жазушы Марк Твеннің есімімен аталған бар секвойя бар. Кәсіпкерлікпен айналысатын кәсіпкерлер бұл бақшаларды сатып алып, туристерге саяхат ретінде ұсынып, ақша табуға кіріскен. 

 

Ол жерден жылқы вагоны еркін жүріп бара жатқан көліктегі туннель кескінін көруге болады. Бұл туннель қазір де бар. Ол жерге қазір асфальт төселіп, автокөліктер жүреді.

 

Бұл тарихи суреттен сол кезде 16 жұп бишілер тобы мен арнайы орскестр отырғанын көре аламыз. 

Өкінішке орай, бұл стумпалар мен туннельдер суквойидан пайда көздеп қалу үшін жасалған. Бұл алпауыттар өте мықты: олар бүлінуі мүмкін, бірақ өлтіру өте қиын. Экспозиция барысында туристерге көрсету үшін ағашты кесу бұйырылған, бірақ ұсталар оны кесе алмады. Ағаштың қаттылығынан аралар сынып кете берген. Сосын бір айда шамамен бес қызметкер әртүрлі тараптан перфорациялауға тырысты. Бірақ, ағаш құлап түспеді.

Кейінннен секвойя дауыл соққылап, жерге құлады. Өйткені қатты жер сілкінісі болған еді. Орманнан құлаған алыпты алып тастау мүмкін болмады. Олар тек қана қабықтан тазартылды. Сан-Франциско қаласында оның жеті метрлік үлкен дөңгелек бөлмесі жиналған. Олардың ішіне фортепьяно қойып, 40 көрерменге орындықтар орнатылған.

Өкінішке орай, қызыл ағаштардың бұл шырмауы сонымен аяқталмады. Орманшы Траск «Орманның анасы» деп аталатын ағашты ұрлап, байығысы келеді. Ол шыңға көтерілу үшін темір шпалдары қойып, содан кейін ағаштан қабықтарынан тазартады. Ол қабықтардан «ағаш киім» жасап, Лондонға жіберді.

 

 Әдетте, қабығы жоқ ағаштар өледі. Бірақ «Орманның анасы» аман қалды. Ол өз халқына ашкөздік пен әділетсіз қатыгездік үшін қорлық көріп, ағаштар үстінде тұрды. Ал енді, көптеген жылдар өткен соң, американдықтар Трасктың сұмдық әрекеті үшін ұялады.

Хантер Смит бір рет секвойяның маңынан үлкен саңылау тапты. Ол орманда өрт шыққан кезде пайда болған. Өрт 35 метрлік торды өртеп жіберген. Смит сол жанған қуысты тамашалап, сол жерге қоныстанып алады. Осылайша, ол үш жыл бойы өзінің теңдесі жоқ пәтеріне ие болды. Бірақ бірде дауыл соғылды.

Аңшы саңырауқұлақ сияқты қуықа тығылып алған болатын. Соңғы мыңжылдықта болмаған дауылдан көптеген ағаштар құлап жатты. ал, сквойя аңшының үстіне құламай, тамырының тереңдігінен хабар берді.   

Жаңа ағаштар өте сирек кездеседі, бірақ, екінші жағынан, көп жыл өмір сүрген бұл ағаштардың шіріп, жоқ болғанын ешкім көрген емес. Калифорния штатындағыҰлттық парктің басты орманшысы  Росс: «Ешкім сквойяның көпжыл өмір сүріп, «қарттықтан» өлгенін көрген емес. Тек, жерге құлап, шіріп жоқ болғаны демесеңіз. Тіпті оның өзі, табиғи апаттан құлаған болатын», — деген.  

Викингтердің қайықтары Американың жағалауына жеткенде, бұл ағаш тұрған болатын. Колумб кезеңінде ол өте ірі еді. Америкадағы мұражайда ағашты дөңгелетіп кесілген кескіндері сақтаулы. Онда ағаштың сақиналарынан оның қаншалықты көп жыл өмір сүргенін білуге болады. Оның әрбір сақинасына АҚЩ тарихи оқиғалары жазылған. Әрбір қоңырау Құрама Штаттарының өмірінде орын алған күндер мен оқиғаларды белгілейді.

Бір сөзбен айтқанда, осы ағаштың көзі, оның ұлылығы мен жасы, адамдарға құрметпен қарауын талап етеді. Өкінішке орай, ағашты электр араларымен кесіп, кейде тіпті динамитпен жаратын кездері жиі орын алуда.

«Әлемдік ағаштың» денесінен ойып жасалған түйіндер туристердің көмегімен оңай сатылады. Гигант суквойяның салыстырмалы сипаты бар — «мәңгі жасыл суквойялар» немесе американдықтар оны «махоганы» деп атайды. Оның ендігі жас шамасы екі жарым мың жылды құрайды. Сквойя қызыл түсті, көркем. Оның биіктігі жүз он метрге жеткен. Сквойямен қатар, 1400 жылдан бері өсіп тұрған ағаштар да бар.

 

Комментарии:

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *